Những Bước Tiến Của CNSH Trong Cuộc Chiến Chống Ung Thư – Viễn Cảnh Thế Kỷ 21 (Phần 1)

Những Bước Tiến Của CNSH Trong Cuộc Chiến Chống Ung Thư – Viễn Cảnh Thế Kỷ 21 (Phần 1)

Đã 43 năm kể từ ngày tổng thống Mỹ Richard Nixon tuyên bố cuộc chiến chống ung thư với Đạo Luật Ung Thư Quốc Gia 1971, căn bệnh ung thư đã bùng phát toàn cầu! Có phải chăng con người đã thất bại trong suốt ngần ấy năm trước một kẻ thù bất khả chiến bại? Kể từ sự thành công của Dự Án Giải Mã Bộ Gen Người, ngành ung thư học đã có những bước chuyển mình to lớn. Điều này hứa hẹn một bước tiến mới lớn hơn sẽ diễn ra trong thế kỷ 21. Nhằm tóm lược những điểm nhấn nổi bật của ngành ung thư đầu thế kỷ 21, mình xin thảo luận với các độc giả về các thành tựu và các hướng nghiên cứu triển vọng. Bài tóm tắt này được viết dựa trên sự tham khảo loạt bài báo cáo đặc biệt “The Outlook on Cancer” đăng trên tạp chí Scientific American số tháng Tám 2014 và các bài báo đăng trên các tạp chí khác (ở mục Đọc Thêm bên dưới). Mình sẽ chia bài này thành 2 phần để các độc giả tránh được tình trạng đọc dài – đọc dai – đọc dở 🙂

ung thu

Phát Triển Kinh Tế Đi Kèm Gia Tăng Ung Thư

Thế kỷ 21 chứng kiến sự lên ngôi đầy ngoạn mục của Trung Quốc! Trung Quốc đã theo kịp Mỹ, Nhật, và các nước phương Tây bằng một nền kinh tế đầy “tai tiếng.” Tuy nhiên, cái giá phải trả cho sự phát triển quá nhanh và quá nóng là hiểm họa về môi trường và sức khỏe. Hiện nay, người dân các thành phố lớn của Trung Quốc đang phải sống trong một bầu không khí đầy khí thải công nghiệp. Điều này giống như một Trung Quốc đang dẫm lên vết xe lịch sử của cuộc cách mạng công nghiệp Anh khi London từng chìm trong “sương mù khí thải” suốt một thời gian dài. Shanghai hay Beijing giờ đây chẳng khác gì diện mạo đầy bụi bặm của Los Angles 50 năm trước.

Theo các báo cáo của các tổ chức y tế, các ca bệnh ung thư ở Trung Quốc tăng mạnh trong giai đoạn phát triển kinh tế. Cơ Quan Quốc Tế về Nghiên Cứu Ung Thư (IARC) đã chính thức công bố rằng ô nhiễm không khí chính là một tác nhân ung thư ở người. Đặc biệt, không khí ô nhiễm có một mối liên hệ với ung thư phổi và ung thư bàng quang. IARC cũng công bố rằng trong tổng số 970 mẫu chất tự nhiên và nhân tạo được khảo sát có tới 464 hóa chất có liên quan đến ung thư. Đây chỉ là một thống kê chưa đầy đủ khi hiện nay có tới hơn 80,000 hóa chất thương mại đang lưu hành trên toàn cầu. Chỉ một phần rất nhỏ đã được kiểm tra mức độ sinh ung thư.

Các nghiên cứu trên động vật cho thấy việc tiếp xúc với hóa chất độc hại tăng nguy cơ ung thư, và nguy cơ ung thư không chỉ ở những động vật hiện tại mà còn có khả năng di truyền đến các thế hệ sau (Guerrero-Bosagna, 2012).

Trong Báo Cáo Ung Thư Thế Giới 2014 của IARC, tỉ lệ ung thư tăng nhanh nhất ở các nước đang phát triển, nơi mà người dân không có đủ khả năng chi trả cho các chi phí chăm sóc y tế. Các nhà khoa học đang nổ lực kêu gọi giảm sự tiếp xúc các hóa chất sin hung thư. Điều này nhấn mạnh đến những hứa hẹn của ngành Hóa Học Xanh (Green Chemistry) trong việc tạo ra các hóa chất thân thiện với môi trường.

Bây giờ mình xin quay trở lại với Công Nghệ Sinh Học thân yêu 🙂 CNSH đang đóng một vai trò quan trọng trong cuộc chiến trường kỳ chống ung thư của nhân loại.

Y Học: Hãy Hướng Đến Mỗi Cá Nhân Riêng Biệt!

Tình trạng hiện nay của y học đó là sử dụng những liệu pháp giống nhau cho tất cả các bệnh nhân của một bệnh đang xét cho dù mỗi cá nhân có một bộ gen và một điều kiện bệnh lý khác nhau. Elain Mardis là một ví dụ. Cô được chẩn đoán bị bệnh APL (acute promyelocytic leukemia). Bác sỹ của cô cho rằng trường hợp của cô là một dưới phân loại của APL, trong đó những phần của nhiễm sắc thể 15 và 17 bị xáo trộn và bệnh có thể chữa được. Tuy nhiên, những đặc trưng nhiễm sắc thể của cô cho thấy cô cần phải thay tủy. Bằng cách giải trình tự bộ gen của Elain, các nhà khoa học biết được chính xác rằng một mẫu nhiễm sắc thể 15 đã bị chèn lên nhiễm sắc thể 17. Do đó, cô không cần phải thay tủy. Ví dụ này nêu bậc lên rằng nền y học tiên tiến của tương lai phải là y học cá nhân, mỗi bệnh nhân cần một liệu pháp riêng cho họ.

Những Khó Khăn Trong Cuộc Chiến Chống Ung Thư

Mình xin tóm tắt mấy ý sau:

  1. Các tế bào ung thư vẫn tuân theo quy luật tiến hóa của Darwin: Khi chúng ta có một loại thuốc thần kỳ có thể tiêu diệt ung thư, loại thuốc ấy vô tình đã trở thành một tác nhân giúp các tế bào ung thư chọn lọc ra những tế bào “ưu việt” hơn có khả năng kháng cự cao hơn! Giải pháp: Các nhà khoa học mong muốn tìm hết tất cả các con đường khả dĩ mà loại ung thư đó có thể dùng để thay thế khi một con đường bị khóa bởi thuốc. Như vậy, khi thuốc có dấu hiệu hết tác dụng thì chúng ta đã có sẳn con bài trùng khác cho cuộc đua chống lại tiến hóa!
  2. Các liệu pháp hiện chỉ đang được thử nghiệm trên các bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn, khi mà các ung thư trở nên khó trị hơn rất nhiều.
  3. Nhiều đột biến sinh ung thư là các đột biến mất chức năng (loss-of-function mutations). Như vậy, chúng ta vừa phải tạo ra một loại thuốc ức chế một protein chức năng vừa phát triển một phương pháp nhằm bù đắp cho một protein ức chế ung thư (tumor-suppressor protein).

Vậy Công Nghệ Sinh Học đã và đang làm được những gì?

Kết Nối Bệnh Nhân Với Liệu Pháp Của Riêng Họ

Mỗi loại ung thư có một yếu điểm của riêng nó. Yếu điểm đó chính là một sự lung lây di truyền – một cái mà một loại thuốc phù hợp sẽ khai thác và tiêu diệt. Các nhà khoa học ao ước về một viễn cảnh trong đó bộ gen của tất cả các loại ung thư sẽ được giải mã và từ đó mỗi đột biến sẽ được kết nối tới một liệu pháp riêng.

Hiện nay có nhiều công ty CNSH đang phát triển các phương pháp nhằm kết nối các bệnh nhân tới các liệu pháp. Thành công nhất cho tới bây giờ có thể kể đến là “imatinib,” một loại thuốc điều trị bệnh CML (chronic myelogenous leukemia). Đây là một bệnh ung thư máu hiếm gặp xẩy ra do sự tái sắp xếp bất thường của một gene lên một nhiễm sắc thể khác. Các nhà khoa học sẽ tiến hành phân tích di truyền cho từng bệnh nhân và đánh giá xem bệnh nhân nào phù hợp với imatinib. Tuy nhiên, cái giá phải trả cho sự thành công này quá lớn: báo cáo năm 2012 cho biết, một năm điều trị bằng imatinib tốn hết 92,000 USD! Hiện nay, các nhà khoa học còn biết được rằng, imatinib không chỉ điều trị CML mà còn có tác dụng với một vài ung thư đường ruột và các khối u khác.

Một sự thay đổi to lớn có thể sẽ xảy ra trong thế kỷ 21 về điều trị ung thư. Điều này được phản ảnh trong thiết kế thí nghiệm của Jose Baselga, Memorial Sloan Kettering Cancer Center – New York. Baselga phân loại các bệnh nhân ung thư theo kiểu gen (genotype) thay vì dựa trên nguồn gốc ung thư. Ông thử nghiệm thuốc “vemurafenib” trên nhóm các bệnh nhân có chứa đột biến gen mã hóa protein BRAF (V600E) mặc dù các bệnh nhân này mắc phải những loại ung thư rất khác nhau!

Tạm Hết Phần 1

Kỳ Sau: Cuộc Chiến Chống Ung Thư Từ Bên Trong: những chú ngựa thành Troy của khoa học thế kỷ 21.

Đọc Thêm:

http://blogs.scientificamerican.com/observations/2011/03/24/is-the-war-on-cancer-winnable-40-years-after-the-unofficial-declaration-the-disease-is-spreading-throughout-the-globe/

http://www.scientificamerican.com/article/cancer-the-march-on-malignancy/

http://www.scientificamerican.com/article/air-pollution-s-impact-on-cancer-is-grossly-underestimated/

http://www.scientificamerican.com/article/therapy-this-time-it-s-personal/

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*